Object
Leeuwen, Huys te

Locatie
Adres: Waalbandijk 7, 6657KB
Boven-Leeuwen
Gemeente West Maas en Waal
Provincie Gelderland

Huis te Leeuwen stond ten noordoosten van Boven-Leeuwen, ten zuidwesten van de kruising Noord Zuidweg-Waalbandijk, op een nu nog zichtbaar omgracht terrein.
De bovenstaande vier coördinaten geven de hoekpunten van het terrein aan dat bij Archis geregistreerd staat als terrein van hoge archeologische waarde.

Typologie

...

Etymologie
...

Huidige situatie
Op een omgracht terrein ligt aan de westzijde het tot woning van een boerderij omgebouwde poortgebouw van het kasteel Huis te Leeuwen, daterend uit 1654 maar wellicht nog met een oudere kern. Aan de achterzijde (de oostzijde) van dit poortgebouw is in 1817 een deel gebouwd. Ten noordoosten hiervan staat nog de oostelijke helft van een bijgebouw. Om dit alles ligt een tweede gracht.

Toestand van het middeleeuwse kasteel
Zichtbaar:
Zichtbaar:
Grondgebruik:

Het middeleeuwse huis is in 1819 afgebroken, aan de oppervlakte is daar niets meer van te zien. Nu resteert nog het Poortgebouw uit 1654, wat onder Rijksbescherming staat. Het gaat daarbij om 'Een rechthoekig, gepleisterd poortgebouw, gedateerd 1654, in de eerste helft der 19e eeuw verbouwd tot boerderij. Het poortgebouw draagt een met pannen gedekt schilddak, waarop een waarschijnlijk 18e-eeuws klokkekoepeltje. Ten weerszijden van het dak hoge schoorstenen met windkappen. Middenrisaliet met, als omlijsting van de poortboog, Jonische pilasters, die een hoofdgestel dragen, waarop een fronton met wapenschild temidden van twee gebeeldhouwde hoornen des overvloeds. In plaats van de dichtgezette poort, waarvan de imposten en de boog met blokken en sluitsteen nog zichtbaar zijn, is een Empire deurpartij met bovenlicht, consoles en hoofdgestel aangebracht. Vensters met zesruitsschuiframen. Voor het poortgebouw een stenen boogbrug met kleine gebeeldhouwde wapenleeuwen. Nabij het poortgebouw een bouwhuis met rieten schilddak en windwijzer' (Bron: KICH.nl).
Achter dit poortgebouw heeft het middeleeuwse huis gestaan, op het nu nog zichtbare omgrachtte terrein. Mogelijk bedekt de nieuwbouw gedeeltelijk de oude huisplaats. Weerstandsonderzoek heeft inmiddels aangetoond dat er nog resten in de grond zitten van de fundering van dit huis, maar op het omgrachte terrein zelf was geen weerstandsonderzoek mogelijk.

Afmetingen
...

Oudste vermelding
Datum:
Bron:

...

Bezitsgeschiedenis
Zie leenregister Nijmegen, p. 121-125.

Historische betekenis
...

Bouwgeschiedenis
Het Huis te Leeuwen is rond 1400 gebouwd door Willem van Druten. Vanwege de omschrijving ‘met den tween voorgeborchten’ is het mogelijk dat het kasteel is ontstaan uit een rechthoekige hoofdburcht met twee voorburchten. Mogelijk in de 16de eeuw is de hoofdburcht in volume verdubbeld e ontstond een tweebeukig huis. Dit huis is rond 1650 door Sweder van Boetzelaer aan de westzijde nogmaals uitgebreid met een vleugel. Toen is vermoedelijk de eerste voorburcht bij de hoofdburcht getrokken en is in 1654 aan de westzijde een poortgebouw verrezen. Ten westen hiervan lagen tot ver in de 19de eeuw twee bijgebouwen aan weerszijden van een voorplein, de voormalige tweede voorburcht. In 1817 is het oostelijke deel van de hoofdburcht gesloopt en is het poortgebouw omgebouwd tot boerderij waarbij aan de oostzijde de deel is toegevoegd. Na 1830 zijn het zuidelijke bijgebouw en het westelijke deel van het noordelijke bijgebouw afgebroken.

Afbeeldingen
Gewassen pentekening, 1745, 'Leeuwen' door C. Pronk, naar een schets uit 1732, G.M. Arnhem (Schulte 1986, p. 168).
Google Earth foto, 2009, locatie terrein Huis te Leeuwen (Documentatiecentrum NKS).
Kadastrale minuut, 1821, Gemeente Leeuwen, Gelderland. Sectie B, blad 3, nr 1330-1336 (http://watwaswaar.nl/#ZM-Q4-6-ed-1v-1-3b16-1mOu---2BF, geraadpleegd op 16-11-2009).

Bronnen
Sloet, J.J.S. Baron, 1924, Register op de Leenaktenboeken van het Vorstendom Gelre en Graafschap Zutphen. Het Kwartier van Nijmegen, Arnhem, p. 121-125.

Literatuur
- Capelleveen, F.J. van, ‘Het huis te Leeuwen’, in: Kontaktblad van de Historische Vereniging voor het Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen, 3(1967) nr. 4, 10-31.
- Fontijn, Peter J., 2024, Druten Leeuwen Horssen. Het verhaal van de verdwenen Maas & Waalse kastelen en hun bewoners, z.p., 118-207.
- Jas, Jorien, Frank Keverling Buisman, Elyze Storm-Smeets, et al. red., Kastelen in Gelderland, Utrecht 2013, 481-482.
- Manders, J.H., Het land tussen Maas en Waal, Zutphen 1981, 104-109.
- Schulte, A.G., 1986, Het Land van Maas en Waal, 's Gravenhage, p. 167-173.

Documentatie
N.v.t.

Bescherming gebouw
Status:  (De Rijksbescherming betreft het poortgebouw)

Monumentnummer: 38244
 Het gaat hierbij uitsluitend om het poortgebouw: 'Een rechthoekig, gepleisterd poortgebouw, gedateerd 1654, in de eerste helft der 19e eeuw verbouwd tot boerderij. Het poortgebouw draagt een met pannen gedekt schilddak, waarop een waarschijnlijk 18e-eeuws klokkekoepeltje. Ten weerszijden van het dak hoge schoorstenen met windkappen. Middenrisaliet met, als omlijsting van de poortboog, Jonische pilasters, die een hoofdgestel dragen, waarop een fronton met wapenschild temidden van twee gebeeldhouwde hoornen des overvloeds. In plaats van de dichtgezette poort, waarvan de imposten en de boog met blokken en sluitsteen nog zichtbaar zijn, is een Empire deurpartij met bovenlicht, consoles en hoofdgestel aangebracht. Vensters met zesruitsschuiframen. Voor het poortgebouw een stenen boogbrug met kleine gebeeldhouwde wapenleeuwen. Nabij het poortgebouw een bouwhuis met rieten schilddak en windwijzer' (Bron: KICH.nl).

Bescherming terrein
Status:  (Terrein van hoge archeologische waarde, onbeschermd)

Bestemming
Bestemmingsplan:
Bestemming:

Auteur en datum
Auteur: Maartje Verhoeckx
Beschrijving gemaakt: 16-11-2009

Bouwhistorisch onderzoek RCE
N.v.t.

Archeologisch onderzoek RCE
N.v.t.

Geomorfologische codering
3K25, Lage ruggen en heuvels.

Bodemkundige codering
Rd10A, Rivierkleigronden.